Posts

ऊर्जा क्रान्तिको मेरुदण्ड: Solid-State Battery र नेपालको दिगो भविष्य

सन् २०२६ सम्म आइपुग्दा विश्व ऊर्जाको नयाँ युगमा प्रवेश गरिसकेको छ। नेपाल जलविद्युत् र सौर्य ऊर्जामा धनी भए पनि "ऊर्जा भण्डारण" को कमजोरीले गर्दा हामीले आफ्नो स्रोतको पूर्ण लाभ लिन सकेका छैनौँ। यसै सन्दर्भमा Solid-State Battery (ठोस-अवस्था ब्याट्री) एउटा यस्तो प्रविधि बनेर आएको छ, जसले नेपालको आर्थिक र ऊर्जा परिदृश्य बदल्ने सामर्थ्य राख्छ। ## १. वर्तमान संकट: हामी किन 'तरल' ब्याट्रीबाट मुक्त हुनुपर्छ। अहिलेका हाम्रा स्मार्टफोन र विद्युतीय सवारी (EV) मा प्रयोग हुने Lithium-ion Battery मा एउटा मुख्य कमजोरी छ।तरल इलेक्ट्रोलाइट (Liquid Electrolyte) निर्माण प्रक्रिया:  यो लिथियम नुन र अर्गानिक विलायक (Organic Solvents) को मिश्रणबाट बनेको तरल पदार्थ हो। असफल पक्ष (Drawbacks):अत्यधिक ज्वलनशीलता:  यो तरल पदार्थ ६०°C भन्दा माथि पुग्दा वाष्पीकरण हुन थाल्छ र भीषण आगो समात्छ, जसलाई Thermal Runaway भनिन्छ।     भौगोलिक चुनौती:  नेपालको पहाडी सडकमा उकालो चढ्दा र ओरालोमा ब्रेक लगाउँदा उत्पन्न हुने अत्यधिक तापले यी ब्याट्रीलाई असुरक्षित बनाउँछ।     तौल:  तरल पदार्थ...

🌍 के पृथ्वीले आफ्नो वायुमण्डलका कणहरू Moon मा पठाइरहेको छ?

## के पृथ्वीले आफ्नो वायुमण्डलका कणहरू चन्द्रमामा पठाइरहेको छ? कहिलेकाहीँ एक सरल प्रश्नले ठूलो वैज्ञानिक खोजलाई उजागर गर्ने गर्छ । # के पृथ्वीको हावा (atmosphere) साँच्चै चन्द्रमासम्म पुगिरहेको छ? यस कथनको पछाडि केवल sensational media headline मात्र होइन,   ☆**वास्तविक वैज्ञानिक अनुसन्धान**☆ पनि छ।   यस लेख भित्र म  यस विषयलाई प्रारम्भदेखि गहिरोसम्म बुझाउने प्रयास गर्ने छु  साथै मैले विभिन्न  जस्तै  NASA, कम्प्युटर सिमुलेशन, Apollo नमूना अध्ययन, मौडेलिङ, र यसको महत्त्वपूर्ण वैज्ञानिक  खोज अनुसन्धान लाई आधार मानेर लेख्दै छु । 🔎 1. पृथ्वीको वायुमण्डल र अन्तरिक्ष पृथ्वीको atmosphere धेरै तहमा विभाजित छ।  हामीले सामान्यतया हावा भन्नाले troposphere, stratosphere जस्ता तहहरू बुझ्छौँ।  तर त्यसको सबैभन्दा बाहिर फैलिएको तहलाई Exosphere भनिन्छ, जहाँ कणहरू अत्यन्तै पातला हुँदै अन्ततः अन्तरिक्ष संग मिश्रित हुन्छन्।   NASA को विवरण अनुसार यसले यस्तो अवस्था बनाउँछ जहाँ अणुहरू एकअर्कासँग ठोक्किँदैनन् र लामो दूरीसम्म स्वतन्त्र रूपमा यात्...

विदेशी शक्ति, एजेन्ट राजनीति र हाम्रो भ्रम (भू–राजनीति र विश्व राजनीति)

(भू–राजनीति र विश्व राजनीति) आज हामी जुन देशमा बसिरहेका छौं, त्यो केवल नक्सामा बनेको सिमाना मात्र होइन। यो देश भू–राजनीतिक शक्तिहरूको नजरमा एउटा रणनीतिक मैदान पनि हो। यही मैदानमा खेलिन्छ ! विदेशी शक्ति राष्ट्र, छिमेकी देशहरू र तिनका “एजेन्ट” हरूको खेल। हामीले बारम्बार सुन्छौं  “फलानो राम्रो नेता हो”, “उहाँ त देशभक्त हुनुहुन्छ”, “उहाँले देश बदल्नुहुन्छ।” तर कहिल्यै गहिरिएर सोच्यौं कि कतै हामीले राम्रो नेता ठानेको व्यक्ति कसैको एजेन्ट त होइन? #  एजेन्ट भनेको को हो? एजेन्ट भन्नाले सधैं गोप्य रूपमा पैसा लिएर काम गर्ने मान्छे मात्र होइन। आधुनिक राजनीतिमा एजेन्टहरू धेरै रूपका हुन्छन्। कहिलेकाहीँ एजेन्ट त्यस्तो व्यक्ति हुन्छ,जो विदेशी शक्तिको भाषा बोल्छ! जसका निर्णय देशभन्दा बाहिर केन्द्रित हुन्छन्, जो जनतासँग होइन, दूतावाससँग जवाफदेही हुन्छ ! अझ खतरनाक कुरा त के हो भने धेरै एजेन्टलाई आफू एजेन्ट भएको अनुभूति नै हुँदैन। #  विदेशी शक्तिले एजेन्ट कसरी तयार गर्छन्? १) विचारको माध्यमबाट लोकतन्त्र, विकास, मानव अधिकार, स्थायित्व, यी शब्दहरू सुन्दा राम्रो लाग्छन्। तर यी नै शब्दहरू प्रयो...

अन्तरिक्षमा मानिसको भविष्य: बसाइदेखि जन्म सम्मको कथा

  पृथ्वीको सीमित आकाशपारि फैलिएको यो असीम रहस्यले युगौँदेखि मानव मस्तिष्कलाई आकर्षित गर्दै आएको छ । आज अन्तरिक्ष सम्बन्धी छलफलहरू, अनुसन्धानहरू र उपलब्धिहरूले संसारभर चर्चा पाइरहेका छन् । तर यसको इतिहास नयाँ होइन । यसको यात्रा त शीतयुद्धको प्रारम्भिक कालमै सुरु भएको थियो । त्यो समय अमेरिका र सोभियत संघबीच सुरु भएको अन्तरिक्ष अन्वेषणको प्रतिस्पर्धाले संसारभर वैज्ञानिक सोचमा क्रान्ति ल्यायो । मानिसले पहिलो पटक पृथ्वी छाडेर अन्तरिक्षतर्फ पाइला चाल्दा, आकाश अब केवल हेर्ने वस्तु नभई पुग्ने लक्ष्य बन्यो । 🚀 अन्तरिक्ष के हो ? अन्तरिक्ष (Space) पृथ्वीको सतहबाट करिब एक लाख मिटर (१०० किलोमिटर) माथिबाट सुरु हुने क्षेत्र हो, जहाँ वायुमण्डल समाप्त हुँदै जान्छ । त्यहाँ हावा हुँदैन, गुरुत्वाकर्षणको प्रभाव निकै कमजोर हुन्छ, र शरीर भारहीन अवस्थामा रहन्छ । मानवले अहिले सम्म "अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (ISS)"मा महिनौँ बिताएको छ । त्यहाँ वैज्ञानिकहरूले विभिन्न प्रयोगहरू गर्दै आएका छन्  शरीर, अणु, र जीवनका आधारभूत सिद्धान्तहरू कसरी बदलिन्छन् भन्ने बुझ्नका लागि । 👩‍🚀 अन्तरिक्षमा बसाइ सम्भ...

🌌 The 2025 Nobel Prize in Physics

 When Quantum Physics Became Visible on a Chip; Every year, the Nobel Prize in Physics celebrates discoveries that reshape our understanding of the universe.This year (2025), the prize went to three scientists ; John Clarke, Michel H. Devoret, and John M. Martinis for proving that quantum mechanics, usually seen only in atoms and electrons, can also appear in an electric circuit you can hold in your hand. ⚡ What Did They Discover? They discovered two amazing phenomena in an electric circuit: 1. Macroscopic quantum tunnelling, and 2. Energy quantisation These discoveries showed that quantum physics isn’t limited to the microscopic world . it can appear in larger, engineered systems too. 🧩 What is quantum mechanics? Quantum mechanics is the science that explains the behavior of tiny particles like electrons, atoms, and photons. In this strange world: - Particles can act like waves. -  They can exist in two states at once (superposition). -     They can tunnel thr...

Solid-State Batteries : The Next Big Leap in Battery Technology

 Introduction Batteries are everywhere in our phones, laptops, and electric vehicles. Most of these use lithium-ion technology, which relies on a liquid electrolyte to help lithium ions move inside the battery. While these batteries are good, they have some safety risks and limits to how much energy they can store. Solid-State Batteries are an exciting new type that promises to fix many of these problems. Let’s explore how they work, why they use solid electrolytes, and why they might be the future of energy storage. What Is a Solid-State Battery ? A battery has three main parts: -Anode (negative side) -Cathode (positive side) -Electrolyte (material that lets lithium ions move between anode and cathode. In traditional lithium-ion batteries, the electrolyte is liquid. In a solid-state battery, this liquid is replaced with a solid electrolyte—a solid material that lets lithium ions pass through but blocks electrons. How Do Solid-State Batteries Work? The basic working principle is si...

Blue Ghost Mission 1:दोस्रो निजी अन्तरिक्ष यानको ऐतिहासिक चन्द्रमा अवतरण

 अमेरिकी अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा अर्को ऐतिहासिक सफलता! फायरफ्लाई एरोस्पेसको ब्लु घोस्ट मिशन १ अन्तरिक्ष यानले मार्च २, २०२५, अमेरिकी पूर्वी समय अनुसार बिहान ३:३४ बजे (०८३४ GMT) चन्द्रमामा सफलतापूर्वक अवतरण गरेको छ। यो निजी अन्तरिक्ष कम्पनीमार्फत चन्द्रमामा सफलतापूर्वक अवतरण गर्ने दोस्रो मिशन बनेको छ। यसले नासाको चन्द्र अन्वेषण कार्यक्रमलाई थप मजबुत बनाउँदै भविष्यमा मानव अवतरण को सम्भावनालाई एक कदम अगाडि बढाएको छ। ब्लु घोस्ट मिशन १: यात्रा विवरण  प्रक्षेपण मिति: जनवरी १५, २०२५ ब्लु घोस्ट अन्तरिक्ष यान स्पेसएक्स फाल्कन ९ रकेट द्वारा पृथ्वीतर्फ प्रक्षेपण गरियो।  अन्तरिक्ष यात्रा अवधि: ४७ दिन ब्लु घोस्टले पृथ्वीतर्फबाट चन्द्रमासम्मको यात्रा पूरा गर्न करिब साढे १ महिना समय लगायो।  अवतरण मिति: मार्च २, २०२५ अमेरिकी पूर्वी समय अनुसार बिहान ३:३४ बजे (०८३४ GMT) चन्द्रमाको मारे क्रिसियम क्षेत्रको मोन्स ल्याट्रेल नजिक अवतरण। फायरफ्लाई एरोस्पेसका कार्यक्रम प्रबन्धक रे एलेन्सवर्थ का अनुसार, "ल्यान्डरले अपेक्षाअनुसार राम्रो प्रदर्शन गर्‍यो, कुनै ठूलो समस्या देखिएको छैन !" नासाका कार...